In memoriam Robert Wilson (1941–2025)
Met verdriet heeft De Nationale Opera het nieuws vernomen dat regisseur en beeldend kunstenaar Robert (Bob) Wilson, op 83-jarige leeftijd, is overleden. Wilson geldt als een van de invloedrijkste theatermakers van de afgelopen decennia. Zijn werk kenmerkt zich door uiterste precisie, een traag, ritmisch tempo, poëtische beeldcomposities en een betoverend gebruik van licht.
Met componist Philip Glass creëerde Wilson in 1976 de opera Einstein on the Beach — een bijna vijf uur durende voorstelling zonder traditionele plot, met repetitieve, hypnotiserende muziek en een koor dat cijfers zingt. De opera groeide uit tot een van de meest revolutionaire werken van de twintigste eeuw.
Ook bij De Nationale Opera liet Robert Wilson zijn sporen na. In 1986 bracht het gezelschap the CIVIL warS – Act V, The Rome Section, het vijfde deel van een grootschalig operawerk dat Wilson ontwikkelde met zes verschillende componisten. Wilsons ambitie was een integrale uitvoering van the CIVIL warS tijdens de Olympische Spelen in Los Angeles in 1984, maar deze poging strandde vanwege de immense omvang van het project. Het vijfde deel was gecomponeerd door Wilsons nauwe samenwerkingspartner Philip Glass.
In 1989 regisseerde Wilson bij De Nationale Opera de wereldpremière van De materie van Louis Andriessen, een voorstelling die het Holland Festival opende. In deze productie onderzochten Andriessen en Wilson de relatie tussen geest en materie, mens en maatschappij – zowel muzikaal als visueel.
Vanaf 2002 maakte Wilsons productie van Madama Butterfly deel uit van het repertoire van De Nationale Opera. Deze productie, die Wilson in 1993 had gecreëerd voor de Opéra national de Paris, werd in de pers geprezen om haar visuele kracht en verstilde dramatiek. “Pogingen worden gedaan Puccini's muziek tastbaar te maken. Handen volgen een vioolmelodie. Voeten wenden zich naar een muzikale modulatie," schreef criticus Roland de Beer in de Volkskrant. De productie werd hernomen in 2007 en 2019.
In 2013 verzorgden Wilson en Glass gezamenlijk een herneming van hun oorspronkelijke Einstein on the Beach-productie uit 1976. Deze cultproductie stond ook bij De Nationale Opera op het programma en werd door zowel pers als publiek met groot enthousiasme onthaald.
Als onderdeel van de gastprogrammering van het toenmalige Muziektheater deden daarnaast internationale tournees van Wilsons werk de grote zaal van Nationale Opera & Ballet aan. Zo waren onder meer Wilsons The Black Rider (1991), POEtry (2001), The Temptation of Saint Anthony (2005) en Die Dreigroschenoper (2009) in ons theater te zien. Beelden uit Wilsons ensceneringen zullen velen – zowel toeschouwers als medewerkers van De Nationale Opera – in het geheugen gegrift blijven.
